Ανόητος και βλάκας

"...Ο ανόητος είναι περιζήτητος, ιδίως στις κοσμικές συγκεντρώσεις. Φέρνει τους πάντες σε αμηχανία, μα προσφέρει ευκαιρίες για σχόλια. Στη θετική μορφή του είναι διπλωματικός. Μιλάει εκτός θέματος ακόμη και για τις γκάφες των άλλων, στρέφοντας αλλού τη συζήτηση. Ωστόσο δεν μας ενδιαφέρει, δεν είναι ποτέ δημιουργικός, μηρυκάζει, επομένως ποτέ δεν έρχεται να φέρει χειρόγραφα σ'έναν εκδοτικό οίκο. Ο ανόητος δεν λέει ότι η γάτα γαβγίζει, μιλάει για τη γάτα όταν οι άλλοι μιλούν για το σκύλο. Λαθεύει στους κανόνες της συζήτησης, κι όταν λαθεύει ωραία είναι υπέροχος. Νομίζω ότι πρόκειται για απειλούμενο είδος, είναι φορέας κυρίως αστικών αρετών. Του χρειάζεται ένα σαλόνι Βερντυρέν, ή μάλλον μια οικία Γκερμάντ. Τα διαβάζετε ακόμη αυτά εσείς οι φοιτητές;".

"Εγώ ναι".

"Ανόητος είναι ο Ιωακείμ Μουρά που επιθεωρεί τους αξιωματικούς του και ανάμεσα τους βλέπει έναν από τη Μαρτινίκα γεμάτο παράσημα. "Vous etes negre?", τον ρωτά. Κι εκείνος: "Oui, mon general". Κι ο Μουρά: "Bravo, bravo, continuez!" (-Είστε νέγρος; -Μάλιστα στρατηγέ μου –Μπράβο, μπράβο, συνεχίστε!) Και ούτω καθ' εξής. Με παρακολουθείτε; Συγγνώμη αλλά απόψε γιορτάζω μια ιστορική απόφαση της ζωής μου. Έκοψα το ποτό. Ένα ακόμη; Δεν απαντάτε, με κάνετε να νιώθω ένοχος!".

"Και ο βλάκας;".

"Α! Ο βλάκας δεν κάνει λάθη συμπεριφοράς. Κάνει λάθος συλλογισμούς. Είναι αυτός που λέει ότι όλοι οι σκύλοι είναι κατοικίδια και όλοι οι σκύλοι γαβγίζουν, όμως και οι γάτοι είναι κατοικίδια ζώα, επομένως γαβγίζουν. Ή ότι όλοι οι Αθηναίοι είναι θνητοί, όλοι οι κάτοικοι του Πειραιά είναι θνητοί, επομένως όλοι οι κάτοικοι του Πειραιά είναι Αθηναίοι".

"Πράγμα που ισχύει".

"Ναι, αλλά συμπτωματικά. Ο βλάκας μπορεί να πει και κάτι σωστό, όμως για λανθασμένους λόγους".

Ουμπέρτο Έκο, Το όνομα του ρόδου / απόσπασμα

Χάσμα

'Eνας από τους μύθους της νεοελληνικής ιδεολογίας είναι η περιβόητη συνέχεια αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και βυζαντινού χριστιανισμού. Oμως τέτοια συνέχεια δεν υπήρξε, αλλά αντιθέτως μεταξύ των δύο κόσμων υπήρξε ρήγμα, τομή, χάσμα, το οποίο ήλθε ως αποτέλεσμα δύο προηγούμενων ιστορικών πολιτισμικών και πολιτικών αλλαγών.

Η πρώτη ιστορική ρήξη ήταν η ήττα της αθηναϊκής δημοκρατίας από τις μακεδονικές φάλαγγες του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου στη Χαιρώνεια το 338 π.Χ. και η τελική κυριαρχία τους το 322 π.Χ. Μετά την ήττα αυτή και το τέλος του δημοκρατικού πολιτισμού, μετά την απώλεια της ελευθερίας, της ισότητας, της κυριαρχίας του νόμου και της συμμετοχής του δήμου στη λήψη των αποφάσεων και στην εξουσία, οι ελληνικές πόλεις βυθίζονται σε ανελεύθερα ολιγαρχικά και μοναρχικά καθεστώτα. Ετσι τελειώνει το μοναδικό φαινόμενο της πόλεως, που έδωσε τις εκπληκτικές δημιουργίες σε όλους τους τομείς: πολιτική, ρητορική, δίκαιο, φιλοσοφία, πολιτικό στοχασμό, τραγωδία, κωμωδία, γλυπτική... Εν τούτοις και στα ελληνιστικά χρόνια οι Ελληνες παρήγαγαν πολιτισμό (φιλοσοφία, τέχνες, μαθηματικά, επιστήμη) στα κέντρα της αυτοκρατορίας.

Η δεύτερη ρήξη επέρχεται με την υποδούλωση στους Ρωμαίους από τον 2ο π.Χ. αιώνα. Όμως και πάλι οι κατακτητές όχι μόνο σεβάσθηκαν τον πολιτισμό που βρήκαν αλλά ανεγνώρισαν την αξία και την ανωτερότητά του. Τον δέχθηκαν ως δικό τους, καλλιέργησαν τη φιλοσοφία, τις τέχνες και φοίτησαν στις ελληνικές σχολές και, όπως οι ίδιοι ομολόγησαν εκπολιτίσθηκαν από αυτόν. Οι Ελληνες διατηρούν τους θεούς τους και τη γλώσσα τους, την οποία χρησιμοποιούν και τα ανώτερα μορφωμένα στρώματα των Ρωμαίων. Σημειωτέον ότι ο Ρωμαίος Αυτοκράτωρ Μάρκος Αυρήλιος έγραψε το φιλοσοφικό έργο του Τα εις εαυτόν στην ελληνική.

Η τρίτη και σημαντικώτερη ρήξη επιτελείται με την επικράτηση του χριστιανισμού στο δυτικό και ανατολικό μέρος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας στην Κωνσταντινούπολη. Αυτό που χαρακτηρίζει τον βυζαντινό χριστιανισμό είναι η αντιπαλότητα και η εχθρότητα κατά του αρχαιοελληνικού πολιτισμού σε όλες τις εκφράσεις του, όπως υποστηρίξαμε αλλού. Ο μύθος αυτός της συνέχειας είναι απλώς ένα ιδεολόγημα που κατασκεύασαν εκ των υστέρων οι νεοέλληνες χριστιανοί και εθνικιστές για να συγκαλύψουν την ιστορική αλήθεια και για να εξωραΐσουν την Εκκλησία από τον αρνητικό και υπονομευτικό ρόλο της κατά την Επανάσταση του 1821. Ετσι το αποτέλεσμα ήταν το περιβόητο τερατούρημα του «ελληνοχριστιανικού πολιτισμού» της μεταξικής δικτατορίας και το «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών» της παπαδοπουλικής. Στη συντήρηση αυτού του μύθου συνέβαλαν με φιλοσοφίζοντα ιδεολογήματα οι παλαιότεροι διανοούμενοι Κ. Τσάτσος, Π. Κανελλόπουλος, Ι. Θεοδωρακόπουλος, Ε. Παπανούτσος, αλλά και οι νεώτεροι βυζαντινολάτρες θεολόγοι Χ. Γιανναράς και Σ. Ράμφος (με δασεία). Ολοι αυτοί συγκαλύπτουν επί πλέον το γεγονός ότι το Βυζάντιο αποτελεί τον ανατολικό μεσαίωνα Αντιθέτως, οι ίδιοι οι βυζαντινοί χριστιανοί είναι ειλικρινείς, και το δηλώνουν σαφώς και ευθαρσώς: η αρχαιοελληνική παιδεία δεν αποτελεί συνέχεια της δικής τους αλλά είναι κάτι το ξένο γι’αυτούς, κάτι το εξωτερικό (ἔξωθεν ἢ θύραθεν). Είναι όμως αναγκασμένοι να την αντιμετωπίζουν αφ’ενός μεν διότι είναι η μοναδική παιδεία που υπάρχει και από αυτήν μαθαίνουν γράμματα και αφ’ετέρου τήν χρησιμοποιούν ως εργαλείο, ως θεραπαινίδα της θεολογίας, αφυδατωμένη από τα ουσιαστικά μηνύματα της ισότητας, της ελευθερίας, της αμφισβήτησης, της πολιτικής δικαιοσύνης, της φιλοσοφικής διερώτησης, της πολιτικής συμμετοχής και της δημοκρατίας.

Το ανησυχητικό με το ρεύμα των νεοορθόδοξων εθνικιστών είναι ότι εμπορεύονται και ιδεολογικοποιούν τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις, τις διαφημίζουν παντοίω τρόπω και τις θεωρούν τις μόνες σωστές, τη μοναδική Αλήθεια. Και το επικίνδυνο είναι όταν τις πολιτικοποιούν παρουσιάζοντάς τες ακόμη και ως πολιτική σωτηριολογική πρόταση, καλλιεργώντας έτσι τον δογματισμό, τον φανατισμό και τη μισαλλοδοξία. Αυτό παρατηρούμε κατά καιρούς, και εσχάτως με αφορμή το πασίγνωστο πλέον βιβλίο της Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού, στις παντός είδους εθνικιστικο-χριστιανικές εκδηλώσεις, πρωτοστατούντος του βυζαντινολάτρη θεολόγου Χ. Γιαννναρά, του χουντικού υβρεολόγου Χριστόδουλου Παρασκευαΐδη και όλου του εθνο-θρησκευτικού λόμπυ.

Ο τόπος έχει ανάγκη από ανεκτικότητα, νηφαλιότητα, έλλογη συζήτηση και διάλογο, δηλαδή τις αρετές του αρχαιοελληνικού δημοκρατικού πολιτισμού. Δεν έχει ανάγκη από δογματικά κηρύγματα μίσους, κινδυνολογίας, ύβρεων και ψευδολογιών, δηλαδή από τον βυζαντινό χριστιανισμό. Ο τελευταίος έχει σημαντικές ευθύνες για την σημερινή κατάσταση του νεοελληνικού εθνικού και κρατικού κατασκευάσματος, το οποίο είναι από ιστορική άποψη ουσιαστικώς νεκρό, όπως έχουν επισημάνει οι στοχαστές Κ. Καστοριάδης και Π. Κονδύλης.

Γιώργος Οικονόμου, Φίλαθλος 23/12/2008

Ο ονειροπόλος και άλλες ιστορίες

Βάδιζα σήμερα πάνω στα όρη. Ο καιρός ήταν υγρός και όλη η περιοχή γκρίζα. Μα ο δρόμος ήταν ελάχιστα θαμπός και σε μερικά σημεία ολοκάθαρος. Στην αρχή φορούσα το παλτό μου∙ ύστερα όμως το έβγαλα, το δίπλωσα και το κρέμασα στο μπράτσο μου.

Το περπάτημα στο θαυμάσιο δρόμο, που πότε ανηφόριζε και πότε κατηφόριζε πάλι απότομα, μου προκαλούσε ολοένα και μεγαλύτερη ευχαρίστηση. Τα βουνά ήταν μεγάλα, έμοιαζαν να στριφογυρίζουν. Ολόκληρος ο κόσμος των βουνών μου φαινόταν σαν ένα τεράστιο θέατρο. Υπέροχα έστριβε ο δρόμος στις απόκρημνες πλαγιές. Κατέβηκα σε ένα βαθύ φαράγγι, στα πόδια μου βούιζε ένα βαθύ ποτάμι, η αμαξοστοιχία πέρασε από μπροστά μου με έναν υπέροχο άσπρο ατμό. Σαν ακύμαντος ποταμός προχωρούσε ο δρόμος μέσα στο φαράγγι, κι όπως περπατούσα, η στενή κοιλάδα μου φαινόταν να περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της. Γκρίζα σύννεφα υπήρχαν πάνω στα βουνά, λες και αναπαύονταν εκεί. Συνάντησα έναν νεαρό χειροτέχνη με σακίδιο στον ώμο, που με ρώτησε αν είχα δει άλλους δυο νεαρούς.

«Όχι», αποκρίθηκα.   Ύστερα ρώτησε αν έρχομαι από μακριά.

«Ναι», είπα και συνέχισα το δρόμο μου. Δεν πέρασε πολλή ώρα, και είδα τους δυο νεαρούς οδοιπόρους να έρχονται τραγουδώντας. Ένα χωριό με χαμηλά σπίτια κάτω από τους άσπρους βράχους ήταν ιδιαίτερα ωραίο. Συνάντησα μερικά κάρα και είδα μερικά παιδιά στη δημοσιά, άλλο τίποτα. Δε χρειάζεται να δει κανείς κάτι το ιδιαίτερο. Ούτως ή άλλως βλέπει πολλά.

«Μικρή οδοιπορία», Ρόμπερτ Βάλζερ

Αναρχικοί και Ονειροπόλοι

Το χάος γεννάει την τάξη.

Φρίντριχ Νίτσε

Από την ελευθερία δεν μπορείς να κόψεις ούτε ένα κομματάκι, γιατί αμέσως όλη η ελευθερία συγκεντρώνεται μέσα σ’ αυτό το κομματάκι.

Μιχαήλ Μπακούνιν

Δικαιοσύνη είναι ο σεβασμός της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, που εκδηλώνεται αυτόματα και εξασφαλίζεται αμοιβαία.

Πιέρ-Ζοζέφ Προυντόν

Δεν μπορείς να αγοράσεις την επανάσταση. Δεν μπορείς να κάνεις επανάσταση. Μπορείς μόνο να είσαι η επανάσταση. Είτε είναι στο πνεύμα σου, είτε πουθενά.

Ούρσουλα Λε Γκούιν

Εάν δεν μπορώ να χορέψω, δεν θέλω να είμαι μέρος της επανάστασής σας.

‘Εμμα Γκολντμαν

Κάποτε στον κόσμο υπήρχαν δάση που δεν ανήκαν σε κανέναν.

Κόρμακ ΜακΚάρθυ

Πιστεύω πως με τον καιρό θα φτάσουμε στο σημείο όπου θα αξίζουμε να είμαστε ελεύθεροι από οποιαδήποτε κυβέρνηση.

Χόρχε Λουίς Μπόρχες

Ο μόνος τρόπος για να αντιμετωπίσετε έναν μη έλεύθερο κόσμο είναι να γίνετε τόσο απόλυτα ελεύθεροι, που η ίδια η ύπαρξή σας θα είναι μια πράξη εξέγερσης.

Αλμπέρ Καμύ

Η κυβέρνηση στην καλύτερη της κατάσταση είναι ένα απαραίτητο κακό. Στην χειρότερη είναι ένα ανυπόφορο κακό.

Τόμας Πέιν

Νταβίντ Γκρόσμαν

Μέσα της αφυπνίζεται ένας γνώριμος φόβος, ένας φόβος ζωής και θανάτου, διότι ποιος ξέρει πόσο βαθιά μπορεί κανείς να φτάσει μ ένα άγγιγμα, μέχρι μέρη που είναι εντελώς ανήμπορα και που δεν έχουν καν ονόματα.

Πρόκειται για ζωή που δεν έχει ούτε μία χαραμισμένη ή βαρετή στιγμή, ή φθοράς, ξέρεις, από κούραση ή διαφορία, έτσι στα καλά καθούμενα, επειδή βαρέθηκε ο ένας τον άλλον, και σ αυτούς συμβαίνει το αντίθετο, αποφαίνεται, κάθε τους στιγμή είναι φορτισμένη με ηλεκτρισμό και γεμάτη ενδιαφέρον και πόθο,  ζωή έντονη, συμπεραίνει, Και πριν περάσει μια στιγμή, σαν να του είχαν αποσπάσει δα της βίας τη δήλωση, προσθέτει γεμάτη ζωή.

Η μνήμη του δέρματος / Αυτοκατασπάραξη  - αποσπάσματα

Τρυποκάρυδος

Το σημαντικότερο πράγμα είναι ο έρωτας», είπε η Λη – Τσέρι. «Τώρα το ξέρω. Δεν υπάρχει λόγος να σώσουμε τον κόσμο αν πρέπει για αυτό να χάσουμε το φεγγάρι». Η Λη – Τσέρι έστειλε αυτό το μήνυμα στον Μπέρναρντ με τον δικηγόρο του. Το μήνυμα συνέχιζε: «Δεν είμαι καλά-καλά 20 χρόνων, αλλά χάρη σε σένα, έμαθα κάτι που πολλές σημερινές γυναίκες δεν μαθαίνουν ποτέ: ο Μαγεμένος Πρίγκιπας είναι πράγματι βάτραχος. Και η ωραία πριγκίπισσα έχει δυσοσμία του στόματος. Το συμπέρασμα είναι ότι (α) οι άνθρωποι ποτέ δεν είναι τέλειοι ενώ ο έρωτας μπορεί να είναι, (β) Αυτός είναι ο μόνος και μοναδικός τρόπος να βελτιωθούν οι μέτριοι ευτελείς, και (γ) κάνοντας τον, τον κάνεις. Ο έρωτας κάνει έρωτα. Ο έρωτας κάνει τον εαυτό του. Χάνουμε τον καιρό μας ψάχνοντας για τον τέλειο εραστή αντί να δημιουργούμε τον τέλειο έρωτα. Μήπως αυτός είναι ο τρόπος να κάνουμε τον έρωτα να μείνει;». Την άλλη μέρα, ο δικηγόρος του Μπέρναρντ της παρέδωσε αυτή την απάντηση: «O έρωτας είναι ο ύστατος παράνομος. Απλώς δεν παραδέχεται κανονισμούς. Το περισσότερο που εμείς μπορούμε να κάνουμε είναι να προσυπογράψουμε σαν συνεργοί του. Το περισσότερο την άλλη μέρα αντί να ορκιζόμαστε τιμή και υπακοή καλύτερα να ορκιζόμαστε βοήθεια και παρακίνηση. Αυτό σημαίνει πως η ασφάλεια αποκλείεται. Οι λέξεις ”κάνω” και να “μείνει” καταντάνε ακατάλληλες. Ο έρωτάς μου για σένα δεν δέχεται δεσμά. Σε αγαπώ ελεύθερα και τζάμπα». Η Λη – Τσέρι ελεύθερα βγήκε στις βατομουριές και έκλαψε. «Θα τον ακολουθήσω ως την άκρη του κόσμου» μονολόγησε με λυγμούς. Ναι χρυσή μου, μόνο που ο κόσμος δεν έχει άκρη. Ο Κολόμβος το διευκρίνισε.

"Τρυποκάρυδος" , Τομ Ρόμπινς

Περί κενού

Γυρίζεις στην κάμαρά σου και σωριάζεσαι στον στενό σου καναπέ. Κοιμάσαι με τα μάτια ορθάνοιχτα, σαν ηλίθιος. Καταμετράς και οργανώνεις τις ρωγμές στο ταβάνι. Ο συνδυασμός σκιών και κηλίδων, και οι παραλλαγές στην απόθεση και στον προσανατολισμό του βλέμματός σου δημιουργούν αβίαστα, σιγά σιγά, δεκάδες θνησιγενή σχήματα, που μπορείς να τα δεις μόνο για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου και να τους δώσεις ένα όνομα: παρτέρι, πύον, πόλη, πλίνθος, πρόσωπο, προτού όλα διαλυθούν για να ξαναρχίσουν: η εμφάνιση μιας χειρονομίας, μιας κίνησης, μιας σιλουέτας, κενό νοήματος σκιαγράφημα που εσύ του επιτρέπεις να μεγαλώσει, τυχαίο που συγκεκριμενοποιείται: ένα μάτι που σε κοιτάζει επίμονα, ένας άνθρωπος που κοιμάται, μια δίνη, απαλό λίκνισμα ιστιοφόρων, δενδροκορφή, κλαδί που τσάκισε κι επέζησε και ξαναβρέθηκε κι απ' το οποίο ξεπροβάλλει με αύξουσα ακρίβεια η απαρχή άλλου ενός προσώπου, σχεδόν ίσιου με το προηγούμενο, ίσως λίγο πιο σκοτεινού ή προσηλωμένου, ενός προσώπου σε εκκρεμότητα όπου ψάχνεις επί ματαίω τα μάτια, το λαιμό, ένα μέτωπο, για να συγκρατήσεις, να ξαναβρείς, για να τα χάσεις αμέσως μετά, το αποτύπωμα ενός διφορούμενου χαμόγελου, τη σκιά ενός ρουθουνιού που ίσως προεκτείνει το ίχνος -- ατιμωτικό ή ένδοξο ποιος ξέρει...-- μιας ουλής..

απόσπασμα από "Ένας άνθρωπος που κοιμάται" - Ζορζ Περέκ