Αναρχία (μέρος πρώτο)

Ο αναρχισμός πριν απ' όλα είναι μια αποδοχή της ετερότητας, ένας σεβασμός του διαφορετικού.

Η αναρχία είναι μια κατάσταση φυσική. Κάθε φυσιολογικός άνθρωπος δεν μπορεί παρά να νιώθει άσχημα όταν κάποιος ή κάποιοι προσπαθούν να περιορίσουν την φυσική για κάθε άνθρωπο τάση να φέρεται φυσικά. Η εξουσία είναι κάτι το παρά φύση. Στην φύση δεν υπάρχει εξουσία, υπάρχει ηγεσία. Ηγέτης είναι αυτός που ηγείται, που προηγείται και δείχνει τον δρόμο στους άλλους για να μη χαθούν. Το κριάρι δεν ασκεί εξουσία στο κοπάδι, απλώς ηγείται του κοπαδιού.  Μια μικρή ή μεγάλη ομάδα ανθρώπων εύκολα δέχεται ως φυσικό ηγέτη αυτόν που αναδεικνύεται φυσικά, μέσα από φυσικές, μη καταναγκαστικές, αυτόματες διαδικασίας. Οι άνθρωποι, ακόμα κι όταν δεν το δείχνουν, πάντα δυσφορούν όταν ο ηγέτης έρχεται έτοιμος απ' έξω ή πέφτει με αλεξίπτωτο από πάνω.

Αναρχία, λοιπόν, είναι η άρνηση κάθε μορφής εξουσίας που δεν είναι φυσική και κοινά αποδεκτή από όλους και όχι μόνον από την πλειοψηφία. Η αναρχία πάει σταθερά κόντρα σε κάθε είδους αρχή, σε κάθε μορφή εξουσίας, θρησκευτική, πολιτική, κομματική.

Η αναρχία και η ελευθερία είναι σχεδόν συνώνυμα. Οι προσπάθειες των φιλοσόφων να τοποθετήσουν τα όρια της ατομικής ελευθερίας ενός ανθρώπου δίπλα στα όρια της ατομικής ελευθερίας του κάθε ανθρώπου δεν είναι παρά μια θεωρητική επιβεβαίωση του κύριου αιτήματος του αναρχισμού για σεβασμό της ατομικότητας και της προσωπικότητας του καθένα.

Αρκεί, βέβαια, τούτη η προσωπικότητα να μην είναι χονδροειδώς ετεροκαθορισμένη και με τον ψυχολογικό μηχανισμό της "ψευδούς συνειδήσεως" να γίνεται αντιληπτή από το άτομο σαν αβίαστα αυτοκαθορισμένη. Δεν είναι δυνατόν κάποιος να πιστεύει πως είναι άνθρωπος με προσωπικότητα, όταν είναι καταφάνερο πως το συνειδησιακό περιεχόμενο της προσωπικότητάς του δεν δημιουργήθηκε κάτω από μια πολύ μεγάλη δέσμη ανεμπόδιστων επιδράσεων αλλά μπήκε στην συνείδηση με "μετάγγιση" από μια κοινή δεξαμενή, ας πούμε από τον Θεό, από την κομματική ιδεολογία, από την συλλογική "εθνική ψυχή", από τον Αρχηγό.

Το αναρχικό κίνημα, με τις πολλές και ποικίλες παραλλαγές του, αποσκοπεί στην εγκαθίδρυση στην κοινωνία καθεστώτος πραγματικής ισότητας, πραγματικής αδελφοσύνης, πραγματικής δικαιοσύνης, έξω και πέρα από κάθε καταναγκασμό που βάζει όρια και στην ισότητα, και στην αδελφοσύνη, και στην δικαιοσύνη. Ο αναρχισμός, η απόρριψη της Αρχής, της εξουσίας σε όλες της τις μορφές, είναι ένα ιδανικό για την αβίαστα και ελεύθερα αυτορυθμιζόμενη προσωπικότητα.

Μια συγκεκριμένη "κοινωνία ζώων" δεν αλληλοσπαράσσεται. Τα μέλη της ανακαλύπτουν την αξία της φυσικής κοινωνικότητας μόνα τους, με βάση το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Το φυσικό δίκαιο δεν είναι το δίκαιο της ζούγκλας. Γίνεται, όμως, δίκαιο της ζούγκλας όσον αφορά τις "εξωτερικές σχέσεις". Μια ομάδα ζώων του ίδιου είδους μπορεί να βρίσκεται σε σταθερά εχθρικές σχέσεις με μια άλλη ομάδα ζώων διαφορετικού είδους.

Αν αντιμετωπίζουμε τις ανθρώπινες φυλές σαν διαφορετικά ζωικά είδη που αλληλοσπαράσσονται μέχρι εξοντώσεως, τότε δεν είμαστε μόνο ρατσιστές, είμαστε ζώα, αφού ξέρουμε πως όλοι οι άνθρωποι, ασχέτως φυλής, ανήκουν στο ίδιο βιολογικό είδος.

Κανένας άνθρωπος δεν διαφέρει από τον άλλο όσον αφορά τις βιολογικές λειτουργίες. Κάθε διαφορά στην εξωτερική εμφάνιση έχει σχέση μάλλον με το περιβάλλον παρά με την βιολογία. Όταν ζεις στην διακεκαυμένη ζώνη είναι σαν να κάνεις μια διαρκή, καταναγκαστική ηλιοθεραπεία. Το δέρμα σου μαυρίζει και το επίκτητο χαρακτηριστικό γίνεται κληρονομικό με την εγγραφή του στο DNA. Κάθε λευκός θα μαυρίσει ύστερα από χίλιες γενιές απογόνων αν εγκατασταθεί σήμερα στην Νιγηρία, για παράδειγμα. Κάθε διαφορά, λοιπόν, ανάμεσα σε φυλές είναι διαφορά ανάμεσα σε συμφέροντα και όχι σε αίματα.

Ο εθνικισμός είναι πολιτιστικό δεδομένο. Στηρίζεται στην διαφορετικότητα των πολιτισμών, ή μάλλον στην ιεράρχηση των πολιτισμών, αν δεχτούμε πως θα ήταν δυνατό να υπάρξει μια τέτοια ιεράρχηση, πράγμα που ο μεγάλος εθνολόγος και δημιουργός του δομισμού (στρουχτουραλισμού) Λεβί-Στρός το απορρίπτει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο.

Δεν υπάρχει ανώτερος και κατώτερος πολιτισμός, λέει ο Λεβί-Στρος. Κάθε πολιτισμός υπάρχει «καθ' εαυτόν και διά τον εαυτό του», όπως θα έλεγαν οι υπαρξιστές. Μόνο η τερατώδης αλαζονεία του αποικιοκράτη Ευρωπαίου θα κάνει τον ευρωπαϊκό πολιτισμό μέτρο σύγκρισης για όλους τους άλλους.

Γιατί οι Ινδιάνοι της Αμερικής να μη βλέπουν σαν κατώτερο του δικού τους τον εξοντωτικό ευρωπαϊκό πολιτισμό που τους καθυπόταξε; Και τι θα μπορούσε να σημαίνει η νοσταλγία του "πολιτισμένου" για τον "χαμένο παράδεισο", αν όχι μια αναγνώριση της αξίας πολιτισμών που δεν μοιάζουν με τον δικό του; Ο αναρχισμός πριν απ' όλα είναι μια αποδοχή της ετερότητας, ένας σεβασμός του διαφορετικού, μια συνεργασία με το «όλως άλλο», όπως θα έλεγε ο Κροπότκιν.

συνεχίζεται...

Εκκολαπτόμενο κράτος

Πανικός επικράτησε στην Αγγλία μόλις έγιναν γνωστά τα αποτελέσματα των τελευταίων εκλογών για το τοπικό, περιορισμένων αρμοδιοτήτων κοινοβούλιο της Σκωτίας το 2011. «Ο εκλογικός θρίαμβος του Σκωτσέζικου Εθνικού Κόμματος (SNP) θέτει τη διάσπαση της Βρετανίας στην πολιτική ατζέντα» ήταν ο σχετικός τίτλος του ρεπορτάζ της εφημερίδας «Ιντιπέντεντ» του Λονδίνου. Δεν πρόκειται για κάποια μεμονωμένη δημοσιογραφική υπερβολή. Η επίσης βρετανική εφημερίδα «Γκάρντιαν» είχε την ίδια γνώμη: «Δυνάμει η πιο σοβαρή απειλή κατά του Ηνωμένου Βασιλείου στα 310 χρόνια της ιστορίας του κινήθηκε ένα βήμα πιο κοντά προς την υλοποίησή της καθώς το Σκωτσέζικο Εθνικό Κόμμα κέρδισε σαρωτικά ανεμπόδιστη εξουσία στο κοινοβούλιο της Σκωτίας, δίνοντας στον ηγέτη του, τον Αλεξ Σάλμοντ, την εντολή να κάνει δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία όποια χρονική στιγμή επιλέξει μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια» υπογράμμισε στην πρώτη σελίδα.Επέβαλαν μάλιστα και ένα σατανικό εκλογικό σύστημα που να καθιστά αδύνατη ουσιαστικά την κατάκτηση κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας ώστε να υπάρχουν πάντα κυβερνήσεις συνασπισμού, άρα να είναι αδύνατη η ανεξαρτητοποίηση της Σκωτίας αφού υποτίθεται ότι θα κυβερνούσε πάντοτε κάποιος συνασπισμός Εργατικών - Φιλελεύθερων ή Συντηρητικών - Φιλελεύθερων. «Εντελώς νεκρό διά παντός» ανακήρυξε μέσω αυτού του σχεδίου τον σκωτσέζικο εθνικισμό ο τότε υπουργός των Εργατικών λόρδος Τζορτζ Ρόμπερτσον.

Μέχρι την προηγούμενη εβδομάδα φαινόταν να έχει δίκιο. Στις εκλογές του 2007 το SNP κατέπληξε τους πάντες βγαίνοντας πρώτο κόμμα στη Σκωτία, παίρνοντας δύο έδρες παραπάνω από τους Εργατικούς που κυριαρχούν εκεί εδώ και... έναν αιώνα! Σχημάτισε κυβέρνηση μειοψηφίας, αλλά βεβαίως στάθηκε αδύνατον να περάσει από την τοπική Βουλή απόφαση για προκήρυξη «ενδεικτικού» δημοψηφίσματος για την ανεξαρτητοποίηση της Σκωτίας: την μπλοκάριζαν συστηματικά τα άλλα κόμματα.Σε αυτές τις εκλογές όμως όλα τα σχέδια και οι δικλίδες ασφαλείας τινάχτηκαν στον αέρα. Εξαλλοι οι ψηφοφόροι με τους πολιτικούς απατεώνες, τους Φιλελεύθερους, που άλλα έλεγαν πριν τις πανεθνικές βρετανικές εκλογές και τα αντίθετα έκαναν στη συνέχεια σχηματίζοντας συνασπισμό υπό τους Συντηρητικούς λεηλατώντας μισθούς και συντάξεις και καταλύοντας το κοινωνικό κράτος, τους «λιντσάρισαν» εκλογικά στη Σκωτία: από 17 έδρες που είχαν οι Φιλελεύθεροι έχασαν τις 12 και έμειναν με 5! Δεν τη γλίτωσαν φυσικά ούτε οι Συντηρητικοί, οι οποίοι από 20 που είχαν έμειναν με 15. Απώλειες και για τους Εργατικούς, που από τις 44 έδρες απώλεσαν τις 7 και έπεσαν στις 37, ενώ διάφοροι άλλοι από 2 που είχαν το 2007 τις έκαναν 3. Το απίστευτο είναι ότι όλες αυτές τις έδρες τις σάρωσε σαν λαίλαπα το SNP: τις 46 έδρες που είχε τις αύξησε κατά... 23 (!) και έτσι έφτασε τις 69, ξεπερνώντας τις 65 που δίνουν την απόλυτη πλειοψηφία στο 129μελές κοινοβούλιο. Τώρα πια το δημοψήφισμα θα γίνει οπωσδήποτε. Ο ηγέτης του κόμματος ήδη από τη νύχτα των εκλογών διακήρυξε ότι θα οργανώσει το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία στο δεύτερο μισό της πενταετούς θητείας του.Κανείς δεν μπορεί να τον σταματήσει. Ο Αλεξ Σάλμοντ γνωρίζει όμως ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει πλειοψηφία στη Σκωτία υπέρ της ανεξαρτησίας και θέλει τρία - τέσσερα χρόνια για να δουλέψει μεθοδικά ώστε να διαμορφώσει τις συνειδήσεις της πλειοψηφίας των Σκωτσέζων υπέρ αυτού του αποφασιστικού βήματος. Η επιτυχία του εγχειρήματός του κάθε άλλο παρά εγγυημένη είναι εκ των προτέρων. Για πρώτη φορά όμως στα 300 χρόνια παρουσιάζεται τόσο μεγάλη ευκαιρία ανεξαρτητοποίησης της Σκωτίας. Αν χαθεί, ποιος ξέρει πότε θα ξαναϋπάρξει. Οψόμεθα...το 2014 έρχεται δημοψήφισμα...

ΕΚΤΑΣΗ 78.000 τ.χλμ. έχει η Σκωτία -όση δηλαδή το Βέλγιο και η Ολλανδία μαζί- και πληθυσμό περίπου 5.000.000 κατοίκους. Σε περίπτωση ανεξαρτητοποίησής της όμως η Σκωτία δεν θα έχει έσοδα μόνο από το... ουίσκι. Το σημαντικό είναι πως όλα τα βρετανικά κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα θα ανήκουν στο νέο κράτος! Μάννα εξ ουρανού φαίνεται αυτό από πρώτη ματιά. Θα αφήσουν όμως οι Αγγλοι να φύγει μέσα από τα χέρια τους τόσος πλούτος που νέμονται τώρα, χωρίς να βυσσοδομήσουν εναντίον της ανεξαρτητοποίησης της Σκωτίας για να την αποτρέψουν; Απίθανο μας φαίνεται κάτι τέτοιο, όσο και αν ο πρωθυπουργός Κάμερον δεσμεύτηκε ότι δεν θα προβάλει εμπόδια στη διενέργεια του δημοψηφίσματος.

Περί δημοκρατίας

Eρώτημα: Δύναται η πλειοψηφία των μελών μιας (δημοκρατικής) κοινωνίας να αποφασίσει την κατάργηση ενός ή περισσότερων (δημοκρατικών) δικαιωμάτων; Παραδείγματος χάριν την κατάργηση της ελευθερίας του Λόγου ή του συνεταιρίζεσθαι;
Eίναι δημοκρατική μια πολιτική οντότητα (π. χ. ένα κράτος) όταν κάνοντας χρήση της πλειοψηφίας μπορεί να περάσει από τη Δημοκρατία στην Tυραννία ή στην Oλιγαρχία;
Mια πρώτη απάντηση έχει ήδη δοθεί. Mπορεί το «πενήντα συν ένα» (συχνά και μικρότερο ποσοστό) να εκλέγει κυβέρνηση, αλλά για την τροποποίηση του Συντάγματος απαιτείται (στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία) η λεγόμενη «υπερπλειοψηφία». O νομοθέτης προέβλεψε την ανάγκη αυξημένης πλειοψηφίας ακριβώς επειδή διείδε ως υπαρκτό τον κίνδυνο μια Δημοκρατία να γυρίσει το μαχαίρι στον εαυτό της. Ως ασπίδα απέναντι (και) στη δημαγωγία.
Mε λίγα λόγια δεν είναι αντίθετο με τις δημοκρατικές ιδέες να θέτουμε περιορισμούς στην εξουσία της πλειοψηφίας να προβαίνει σε πράξεις αντίθετες με τη λειτουργία ενός δημοκρατικού συστήματος. Αλλωστε, στην Ιστορία, τα μεγάλα λόγια περί δικαιωμάτων πολλές φορές χρησιμοποιήθηκαν μάλλον για να επιβάλουν τα συμφέροντα ομάδων προνομιούχων. O συγγραφέας της διακήρυξης της Aμερικανικής Aνεξαρτησίας, ο Tόμας Tζέφερσον (φωτ.), γράφοντας πως όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι εξαιρούσε τις γυναίκες και τους δούλους (ο ίδιος, από τους εκατοντάδες που είχε στην «ιδιοκτησία» του, απελευθέρωσε λίγο πριν τον θάνατό του μόλις πέντε). Kαι δεν είμαι καθόλου βέβαιος, αν για την πολιτική ισότητα των γυναικών είχαν επιλεγεί στις αρχές του αιώνα τα δημοψηφίσματα στα οποία θα ψήφιζαν οι τότε έχοντες το δικαίωμα ψήφου, δηλαδή οι άνδρες.
Aυτή την καλυμμένη ακροδεξιά ρητορεία των δημοψηφισμάτων, με την οποία ακυρώνεται η ουσία της Δημοκρατίας, την ξαναζούμε στις μέρες μας με το θέμα της ιθαγένειας των μεταναστών.
H λογική της θέλησης της πλειοψηφίας στο συγκεκριμένο θέμα είναι βαθύτατα αντιδημοκρατική πρώτον διότι εξαιρεί από τη διαδικασία τα υποκείμενα της συζήτησης, δηλαδή τους μετανάστες και δεύτερον διότι επιζητά έτσι τη νομιμοποίηση μιας πολιτικής που είναι ασύμβατη με την έννοια της Δημοκρατίας.
Οπως το έχει θέσει ο κορυφαίος Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Pόμπερτ Nταλ, η Δημοκρατία δεν είναι τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο από τη διαδικασία που εγγυάται την πολιτική ισότητα για κάθε μέλος μιας κοινωνίας ανεξάρτητα από την καταγωγή, το χρώμα ή τα πιστεύω καθενός - εφόσον αυτά δεν αντιβαίνουν τους ελάχιστους όρους πολιτειακής και όχι πολιτισμικής συνύπαρξης. Aλλά αυτές οι δύο έννοιες είναι ξεχωριστές και δεν είναι η πρώτη προϋπόθεση της δεύτερης όπως σκόπιμα συγχέεται στη δημόσια διαβούλευση από πολλούς στη χώρα μας. H πολιτειακή ένταξη κάποιου ως ισότιμου μέλους μιας κοινωνίας δεν προϋποθέτει στη Δημοκρατία ούτε την πολιτισμική αφομοίωσή του με την πλειοψηφία, ούτε πολύ περισσότερο μια κοινή εθνική καταγωγή. Πρώτον διότι το πολιτισμικά αμιγές ουδέποτε υπήρξε και δεύτερον διότι ούτε το «έθνος-κράτος» προήλθε αποκλειστικά από μια πληθυσμιακή ομάδα με κοινή θρησκεία ή γλώσσα ή οτιδήποτε άλλο. Eίναι μάλλον στοιχειώδης η παραδοχή ότι παραδείγματος χάριν ο εκχριστιανισμός της Δύσης δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιου στιγμιαίου κοινωνικού αυτοματισμού, και ότι η γλώσσα δεν υπήρξε η απαραίτητη προϋπόθεση ενός έθνους-κράτους, αν μάλιστα σκεφθούμε, όπως γράφει ο Tσβετάν Tοντόροφ, ότι σήμερα ομιλούνται περίπου 6.000 γλώσσες αλλά υπάρχουν λιγότερα από 220 «έθνη» -κράτη.
Ηδη στις απαρχές του σύγχρονου έθνους-κράτους, τον 18ο αιώνα, ο Mοντεσκιέ (φωτ.) έγραφε πως «γεννήθηκα κατ' ανάγκη άνθρωπος και κατά τύχη Γάλλος» δείχνοντας έτσι πως η κουλτούρα μιας ομάδας ανθρώπων δεν μπορεί να αποτελεί προϋπόθεση των πολιτικών της δικαιωμάτων.
Δεν μπορούμε να επιλέξουμε το πού και από ποιους θα γεννηθούμε, αλλά μπορούμε να επιλέξουμε ελεύθερα σε ποια κοινωνία θα ζήσουμε. H πολιτισμική μας ταυτότητα είναι θέμα σύνθετο και σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητο από εμάς, άλλωστε ουδέποτε παραμένει σταθερή ή αναλλοίωτη. Aντίθετα, η πολιτική μας ταυτότητα, η ισότιμη πολιτειακή μας ένταξη σε μια κοινωνία είναι αυτό που διασφαλίζεται από τη Δημοκρατία, αμβλύνοντας ή εξουδετερώνοντας έτσι τις όποιες άλλες (υπαρκτές) επιμέρους διαφορές.
Διαφορετικά καταλήγουμε αποικιοκρατικά κακέκτυπα που αναγνωρίζουμε συμβατές ή ασύμβατες κουλτούρες ως πρόσχημα αμφισβήτησης της πολιτικής ισότητας των μεταναστών.
Oι σύγχρονοι αρνητές της ιθαγένειας στους μετανάστες ούτε λίγο ούτε πολύ υποστηρίζουν πως ένα σύνθετο πλέγμα καταστάσεων και παραστάσεων όπως η («εθνική») ταυτότητα μπορεί να εξαιρεί ομάδες της κοινωνίας μας από το πολιτικό της Σώμα. Δηλαδή πως το παρελθόν και το παρόν μιας κοινωνικής ομάδας ή ενός ατόμου μπορεί να καθορίσει και το μέλλον της (ή το μέλλον του).
Στη Δημοκρατία η ενσωμάτωση είναι κατ' αρχήν μια πολιτική και δευτερευόντως μια (ενίοτε θολή) πολιτισμική διαδικασία. Kαι η ευρωπαϊκή ενοποίηση που ζούμε και απολαμβάνουμε δεν οδηγεί σε ένα «ευρωπαϊκό έθνος». Δεν οδηγεί σε ένα «λαό» Ευρωπαίων με κοινή γλώσσα, καταγωγή θρησκεία ή κουλτούρα. Aλλά, οδηγεί σε ένα σύνολο πολιτικά ισότιμων ατόμων επιτρέποντας τη συνύπαρξη π. χ. μιας καταλανικής κουλτούρας σε μια ισπανική ταυτότητα που εγγυώνται οι δημοκρατικοί ευρωπαϊκοί θεσμοί.
H Eυρώπη εκλάπη από τον Δία, αλλά, σημειώνει ο Tοντόροφ, ο Hρόδοτος μας έδωσε μια πιο ρεαλιστική εκδοχή του μύθου: «H Eυρώπη, κόρη του βασιλιά Aγήνορα της Φοινίκης, απήχθη από ανθρώπους, Ελληνες από την Kρήτη. Εζησε στο νησί γεννώντας μια βασιλική δυναστεία. H ήπειρος λοιπόν πήρε το όνομά της από μια ασιάτισσα που έζησε σ' ένα νησί της Mεσογείου. Προαναγγέλλει (ο μύθος) τον από αρχαιοτάτων χρόνων προσανατολισμό της Eυρώπης. Mια διπλά περιθωριακή γυναίκα γίνεται το έμβλημά της: είναι ξένη στην καταγωγή, ξεριζωμένη, μετανάστρια παρά τη θέλησή της. Oι Kρήτες την έκαναν βασίλισσά τους και οι Eυρωπαίοι σύμβολό τους».

Δημοκρατική νομιμότητα

«Το πρόβλημα με τους διεθνείς θεσμούς είναι ότι πρέπει όλοι μας να μάθουμε να διοικούμαστε από ξένους».

Η φράση αυτή δεν ανήκει σε κάποιον σύγχρονο φανατικό ευρωπαϊστή, αλλά σ΄ έναν ισπανικής καταγωγής Αμερικανό φιλόσοφο και ποιητή που έζησε στο δεύτερο μισό του 19ου και το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, τον Τζορτζ Σανταγιάνα. Ένας σπουδαίος συμπατριώτης του, ο Φερνάντο Σαμπατέρ, θέτει το ζήτημα με παρόμοιο τρόπο. «Η διακυβέρνηση σε παγκόσμια κλίμακα αποτελεί τη μεγάλη πολιτική πρόκληση του 21ου αιώνα», λέει σε συνέντευξή του στο περιοδικό Λ΄ Εσπρέσσο. «Τα κράτη πρέπει να υπόκεινται στη δικαιοδοσία μιας υπερεθνικής κυβέρνησης».
Τέτοιες κουβέντες αποτελούν βέβαια ανάθεμα για όσους ξεσπαθώνουν κατά των «γραφειοκρατών» - της Ευρώπης, των Βρυξελλών ή, ακόμη καλύτερα, των «ισχυρών» - που θέλουν να έχουν λόγο στη διαχείριση της καθημερινότητάς μας. Η παγκοσμιοποίηση, παρατηρεί ο Σαμπατέρ, έχει περιέργως ενισχύσει τους εθνικισμούς, καθώς δίπλα σ΄ αυτόν που βλέπει την αλληλοσύνδεση των πραγμάτων και καταλαβαίνει ότι είναι αδύνατο να δοθούν τοπικές λύσεις στα παγκόσμια προβλήματα υπάρχει εκείνος που φοβάται αυτήν την αλληλοσύνδεση και οχυρώνεται στην κοινότητα. Το κακό είναι ότι οι πολιτικοί προσπαθούν να κερδίσουν τις εκλογές εξυπηρετώντας τα συμφέροντα αυτής της κοινότητας, ακόμη κι αν είναι αντίθετα προς τα συμφέροντα της χώρας και του πλανήτη. Στα τελευταία του βιβλία, ο Τζον Γκαλμπρέιθ έγραφε ότι όλες οι σύγχρονες δημοκρατίες ζουν με τον μόνιμο φόβο της επιρροής των αδαών. Για πολλούς πολιτικούς, όμως, οι αδαείς και οι απαίδευτοι αποτελούν τη δεξαμενή των ψήφων τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο Μπερλουσκόνι.
Ας ξεχάσουμε την εθνική ταυτότητα και ας μιλήσουμε καλύτερα για τη δημοκρατική νομιμότητα: αυτήν την έκκληση κάνει ο 62χρονος Σαμπατέρ, που με το νεοσύστατο κόμμα του «Ένωση, Πρόοδος και Δημοκρατία» αποτελεί την κριτική συνείδηση του ισπανικού Σοσιαλιστικού Κόμματος. Η ταυτότητα των ευρωπαϊκών χωρών είναι η δημοκρατική νομιμότητα. Ο καθένας από μας είναι χριστιανός, μουσουλμάνος, άθεος, αφοσιωμένος στην τέχνη ή ο,τιδήποτε άλλο. Κι ο καθένας ζει την προσωπική του περιπέτεια με την οποία κτίζει την ταυτότητά του. Αυτό που έχει σημασία είναι πώς συμβιώνουν όλες αυτές οι διαφορετικές ταυτότητες. Η πραγματική δημοκρατική ταυτότητα είναι ο σεβασμός των δικαιωμάτων που εγγυώνται τη λειτουργία των θεσμών. Κι όταν η ταυτότητα του ατόμου συγκρούεται με αυτήν τη δημοκρατική ταυτότητα, το κράτος έχει υποχρέωση να παρέμβει. Πριν από μερικά χρόνια, οι φεμινίστριες πήγαν στα δικαστήρια έναν ιμάμη που υποστήριζε ότι σε μερικές περιπτώσεις το Κοράνι δικαιολογεί τον ξυλοδαρμό των γυναικών από τους άνδρες τους. Κι ο δικαστής ζήτησε να του φέρουν διάφορες μεταφράσεις του Κορανίου για να διαπιστώσει αν πράγματι αναφέρεται κάτι τέτοιο! Ανήκουστα πράγματα για μια δημοκρατία. Και η Βίβλος μιλά για λιθοβολισμό των γυναικών που καταδικάζονται για μοιχεία, αλλά όποιος αποπειραθεί κάτι τέτοιο θα πάει φυλακή.

Ζην και θνήσκειν (και έτερον ουδέν)

Η ιδέα του Παραδείσου είναι σχετικά πρόσφατη επινόηση (λίγο παλιότερη από την Γκόλντμαν Σακς). Οι περισσότεροι άνθρωποι που έζησαν πριν από εμάς, δεν τη γνώριζαν. «Δείξε μου τον παράδεισό σου, να σου πω τι σου λείπει από τη ζωή σου», γράφει ο νεαρός και ταλαντούχος αρθρογράφος Τζόχαν Χάρι στο περιοδικό «Σλέιτ». «Οι κάτοικοι της ερήμου που έγραψαν την Αγία Γραφή και το Κοράνι ζούσαν σε έναν κόσμο δίψας. Γι΄ αυτό ο Παράδεισός τους ήταν πάντα γεμάτος γάργαρα νερά και πηγές». Η ΑΝΑΓΚΗ, λοιπόν, έτσι όπως την έγραψε με κεφαλαία γράμματα ο καλόγερος Ανσέλμο σε έναν τοίχο της Παναγίας των Παρισίων, ήταν αυτή που γέννησε την ιδέα του Παραδείσου. Και γι΄ αυτό ακριβώς ο Παράδεισος έγινε εύκολα το τέλειο εργαλείο ελέγχου και εκφοβισμού. Το Βατικανό, ας πούμε, κήρυξε μονοπώλιο στη λίστα με τους VΙΡ του Αγίου Πέτρου: οι πύλες του θα άνοιγαν μονάχα σε όσους υπάκουαν στις εντολές των εκκλησιαστικών αρχών και αγόραζαν συγχωροχάρτια. Και οι Μορμόνοι, όποτε οι δύσμοιρες γυναίκες τους εξεγείρονται και διεκδικούν ίσα δικαιώματα με τους άνδρες αυτής της θρησκευτικής κοινότητας, εκείνοι τις απειλούν ότι στην άλλη ζωή δεν θα πάνε στον Παράδεισο, αλλά κάπου αλλού, ξεχωριστά από τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Η υπόσχεση του Παραδείσου, επίγειου ή επουράνιου, ήταν πάντα μια υπόσχεση εκμετάλλευσης. Σε αυτήν στήριξαν την επιβίωσή τους ένα σωρό κίβδηλοι ιδεολόγοι, πολυάριθμες ψευδεπίγραφες ουτοπίες και αμέτρητα απατηλά πολιτικά προγράμματα. 
Είναι επώδυνο όταν οι μύθοι καταρρέουν. Μα είναι λυτρωτικό να μπορεί να βλέπει κανείς πέρα από αυτούς. Στο «Επος του Γιλγαμές», που γράφτηκε στη Βαβυλώνα πριν από 4.000 χρόνια, ο ομώνυμος ήρωας ξεκινά ένα μακρύ ταξίδι μέχρι τους κήπους των θεών. Θέλει να ανακαλύψει το μυστικό της αιώνιας ζωής. Ωσπου μια μέρα ο οδηγός του τού λέει το μυστικό: πως δεν υπάρχει κανένα μυστικό. Αυτό είναι όλο κι όλο. Αυτή η ζωή. Αυτή η ζωή που τη ζει κανείς μονάχα μια φορά. Και τίποτα άλλο. «Ζήσε τη ζωή σου», τον συμβουλεύει η θεά Σιντούρι. «Αγάπα το παιδάκι που σε κρατά από το χέρι και δίνε στη γυναίκα σου τις χαρές της αγκαλιάς σου». Ο Γιλγαμές επιστρέφει στον κόσμο και ζει τη ζωή του τόσο γνήσια και βαθιά όσο ποτέ άλλοτε. Γιατί γνωρίζει πια πως δεν υπάρχει τίποτα άλλο παραπέρα.  
Το απαύγασμα της σοφίας του Γιλγαμές θα διατυπωθεί αργότερα και στην ελληνική αρχαιότητα σε αυτό το μήνυμα: «Ζην και θνήσκειν, αμφότερα ταύτα καλώς επιτελέσαι». Σύντομο, απλό και ειλικρινές. Χωρίς ομολογία πίστεως σε επίγειους κατεργαραίους.

George Carlin, Περί εθνικής υπερηφάνειας

Λόρκα

O Federico García Lorca για τον εθνικισμό (1936)

Εγώ είμαι ολόκληρος Ισπανός και θα μου ήταν αδύνατον να ζήσω έξω από τα γεωγραφικά μου όρια· αλλά μισώ αυτόν που είναι Ισπανός για να 'ναι Ισπανός και τίποτ' άλλο, είμαι αδερφός με όλους και απεχθάνομαι τον άνθρωπο που θυσιάζεται για μια εθνικιστική ιδέα, αφηρημένη, για το γεγονός και μόνο ότι αγαπά την πατρίδα του μ' έναν επίδεσμο στα μάτια. Ο καλός Κινέζος είναι πιο κοντά σε μένα απ΄ότι ο κακός Ισπανός. Τραγουδώ την Ισπανία και την αισθάνομαι μέχρι το μεδούλι, αλλά πριν απ' αυτό είμαι άνθρωπος του κόσμου και αδερφός όλων. Φυσικά δεν πιστεύω στα πολιτικά σύνορα.